असार २८, नेपाल ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज नेप्से मा अहिले एउटा अनौठो दृश्य देखिएको छ। एकातिर नयाँ लिस्टिङ भएका कम्पनी र माइक्रोफाइनान्सका सेयर मूल्य अपर सर्किट 10% सम्म पुगेर लगानीकर्तालाई लोभ्याइरहेका छन्। अर्कोतिर बैंकिङ, बीमा, जलविद्युत् र विकास बैंक जस्ता पुराना तथा ठूला कम्पनीका सेयर मूल्य दिनप्रतिदिन ओरालो लागिरहेका छन्।
यो दोहोरो चरित्रले बजारमा “नयाँको आकर्षण, पुरानोको निराशा” भन्ने माहोल बनाएको छ। लगानीकर्ताले अहिले किन नयाँतिर दौडिरहेका छन् र पुरानालाई किन छोडिरहेका छन्? कारण खोतल्दा ६ वटा मुख्य तथ्य बाहिर आएका छन्।
१. लगानीको भीड प्राइमरी मार्केटतिर सरेको छ
पछिल्लो समय नेप्सेको कारोबार रकम आधाले घटेको छ। यसको मुख्य कारण लगानीकर्ताको पैसा IPO, FPO र राइट्स इश्यु तिर गएको हो।
स्टक ब्रोकर एसोसिएसनका पूर्वअध्यक्ष अन्जन राज पौड्याल भन्छन्, “बजार बियरिस ट्रेन्डमा हुँदा पनि लगानीकर्ताको आकर्षण प्राइमरी मार्केटतिरै हुन्छ। अहिले त IPO, FPO एकपछि अर्को आइरहेको छ”।
समता लघुवित्तको IPO र नेपाल लाइफको FPO मा ठूलो भीड लागेपछि सेकेन्डरी बजारमा पैसा अभाव भएको हो। नतिजा: नयाँ सेयरको डिमाण्ड उच्च, तर पुरानो सेयर किन्ने मान्छे कम।
२. नयाँ कम्पनीप्रतिको “पहिलो दिनको लोभ” र प्रिमियम IPO को भिड
नेपालमा अहिले उत्पादनमूलक कम्पनीले प्रिमियम मूल्यमा IPO ल्याउने होड चलेको छ। जगदम्बा स्टिल, शौर्य सिमेन्ट, मारुती सिमेन्ट, रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट, अम्बे स्टिल जस्ता ठूला कम्पनीले प्रिमियममा सेयर निष्कासनका लागि आवेदन दिएका छन्।
यसको कारण:
• निर्माण र पूर्वाधारको बुम: सिमेन्ट, स्टिल, पूर्वाधार कम्पनीले पछिल्लो वर्ष राम्रो राजस्व देखाएका छन्।
• लिस्टिङको पहिलो दिनको फाइदा: नयाँ कम्पनी लिस्ट भएपछि पहिलो दिन 10% अपर सर्किट लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ। सबैकै लघुवित्त र युनाइटेड फाइनान्सले त्यही गरे। लगानीकर्तालाई “छिटो नाफा” को आशा हुन्छ।
तर विज्ञहरु चेतावनी दिन्छन् – “उत्पादनको माग बढेको आधारमा मात्र प्रिमियम भ्यालुएसन उचित हुँदैन। ऋण र अस्थिर नाफा भएका कम्पनीमा साना लगानीकर्ता जोखिममा पर्छन्”।
३. तरलता अभाव र एनआरबीको कडाइ
पछिल्लो हप्ता मात्र लगानीकर्ताले बुक भ्यालुमा १६२ अर्ब रुपैयाँ गुमाए। नेप्से ४.३% ले घट्यो।
यसको पछाडि नेपाल राष्ट्र बैंकले सेयर धितो कर्जामा कडाइ गरेको कारण हो। बैंकमा तरलता अभाव भएपछि लगानीकर्तासँग सेकेन्डरी बजारमा पैसा लगानी गर्ने क्षमता घटेको छ। तर IPO को लागि छुट्टै रकम छुट्याइएकाले नयाँ सेयरमा असर परेको छैन।
४. पुराना सेक्टरको कमजोर प्रदर्शन र समाचार
पुराना ठूला कम्पनीका क्षेत्र नै अहिले दबाबमा छन्:
बैंकिङ र बीमा: बैंकिङ सब-इन्डेक्स ०.१५% ले घट्यो। होटल, फाइनान्स, विकास बैंकका सब-इन्डेक्स पनि घटेका छन्। बैंक अफ काठमाडौंको सेयर ५% भन्दा बढीले घट्यो।
जलविद्युत्: हालै लिस्ट भएका सन्जेन जलविद्युत् ६.४% र रसुवागढी ५.९४% ले घटे। राष्ट्रिय जलविद्युत् र साम्लिङ पावरले २०% भन्दा बढी गुमाए। दिब्येश्वरी ८.६२% र वरुण ६.३१% ले ओरालो लागे।
बीमा: NLG इन्स्योरेन्स र गुराँस लाइफ ४% भन्दा बढीले घटे।
कम्पनीले बोनस र नगद लाभांश घोषणा गर्दा पनि मूल्य घटेको उदाहरण छ। नेरुडे लघुवित्तले १५% बोनस र ५.७९% नगद दिने घोषणा गर्दा पनि ४.७४% घट्यो। यसले देखाउँछ – अहिले बजारमा “गुड न्युज” ले पनि काम गरिरहेको छैन।
५. प्राविधिक र मनोवैज्ञानिक कारण: बियरिस सेन्टिमेन्ट
ARK Capital को विश्लेषण अनुसार बजारले लगातार बियरिस क्यान्डलस्टिक बनाएको छ। विक्रेताको दबदबा छ। बजार १२०० को मनोवैज्ञानिक विन्दु भन्दा तल झरेको छ।
लगातार ५ दिन बियरिस क्यान्डल बनेको छ। यस्तो बेला लगानीकर्ताले “पुरानो सेयर बेचेर नोक्सान कटौती गर्ने” र “नयाँ IPO मा सानो रकमले जुवा खेल्ने” रणनीति अपनाएका छन्।
६. राजनैतिक अस्थिरता र लगानीकर्ताको विश्वास
जेन-जी प्रदर्शन र काठमाडौंमा भएको प्रहरी कारबाहीले लगानीकर्ताको विश्वासमा असर पारेको छ। यसैका कारण नेप्से ३५.९ अंकले घटेर २६७२ मा पुग्यो। २ वटा कम्पनी बढ्दा २९ वटा घटेका थिए।
बैंकिङ -१.१२%, जलविद्युत् -१.३८%, ट्रेडिङ -३.३१% ले घटे। यस्तो अनिश्चिततामा लगानीकर्ता “छिटो नाफा दिने” नयाँ सेयरमा मात्र रिस्क लिन चाहन्छन्।
कसले फाइदा लिएका छन् त?
गिरावटका बीच पनि केही कम्पनी चम्किएका छन्।
• लघुवित्त: सबैकै लघुवित्त र युनाइटेड फाइनान्स १०% ले बढे। ग्रामीण विकास ४.९% र अधिखोला ३.७७% ले बढे।
• माइक्रोफाइनान्स: सपोर्ट लघुवित्त लगातार ३ दिन १०% ले बढ्यो।
• अन्य: सिटीजन इन्भेष्टमेन्ट ट्रस्ट १०% ले बढेर १ वर्षको उच्च २६१३ मा पुग्यो। साल्ट ट्रेडिङ ४.८३% ले बढ्यो।
विज्ञ के भन्छन्?
बजार विश्लेषकका अनुसार यो प्रवृत्ति “अस्थायी” हो। प्राइमरी मार्केटमा पैसा गएकाले सेकेन्डरीमा भोल्युम घटेको हो। तर नयाँ कम्पनीको प्रिमियम मूल्यांकन दिगो छैन भन्ने चेतावनी पनि छ।
निष्कर्ष: अवसर कि जोखिम?
अहिलेको नेप्सेमा दुईवटा नेपाल देखिएको छ।
एउटा नयाँ आशा को नेपाल – जहाँ IPO को हल्ला, १०% को अपर सर्किट र प्रिमियम निष्कासनको चर्चा छ।
अर्को पुरानो थकान को नेपाल – जहाँ तरलता अभाव, बियरिस ट्रेन्ड र ठूला कम्पनीको मूल्य गिरावट छ।
लगानीकर्ताका लागि सुझाव: नयाँ कम्पनीको प्रिमियम मूल्यांकन हेर्दा कम्पनीको ऋण, नाफा र दीर्घकालीन योजना हेर्नु जरुरी छ। पुराना कम्पनीको मूल्य घट्दा पनि आधारभूत रुपमा बलिया कम्पनी छनोट गर्ने मौका पनि हुन सक्छ।