असार २१ नेपाल । नेपालको सेयर बजार अहिले उतार-चढावको बीचमा छ। एकातिर नेप्से अहिलेको नेप्सेमा २७० अकंको हाराहारीमा तलमाथि गरेर लगानीकर्तामा नयाँ आशा पलाएको छ भने अर्कोतिर तरलता, ब्याजदर, राजनीतिक अस्थिरता जस्ता चुनौतीले बजारलाई सताइरहेको छ।
हेमन्त खबर ले अर्थविद, ब्रोकर, लगानीकर्ता र नियामक सँगको कुराकानी र तथ्यांकको आधारमा नेपाली सेयर बजारको आगामी ५ वर्षको भविष्य र सम्भावना को विश्लेषण गरेको छ।
१. अहिलेको अवस्था: बजार कहाँ छ?
नेप्से इन्डेक्स ले २०७८ साउनमा ३२०० को अल टाइम हाई बनाएपछि २०७९ मा १८० सम्म झरेको थियो। २०८१-८२ मा आएर बिस्तारै रिकभरी भएको छ।
हालका मुख्य सूचकहरू:
१. नेप्से: २६५०-२७५० को रेन्जमा। २५ कम्पनीको फ्लोटेड इन्डेक्स र सेन्सेटिभ इन्डेक्स पनि सकारात्मक।
२. बजार पूँजीकरण: ४५ खर्ब को हाराहारी। जीडीपीको ९०% भन्दा माथि।
३. दैनिक कारोबार: ८-१२ अर्ब। २०७८ को २ अर्ब को तुलनामा कम भए पनि स्थिरता आएको छ।
४. लगानीकर्ता: डिम्याट खाता ६५ लाख नाघ्यो। बोआस खाता ५ लाख। आम जनता बजारमा प्रवेश गरेका छन्।
सेबोनका अध्यक्ष भन्छन्: “बजार परिपक्व हुँदैछ। प्यानिक बाइ र प्यानिक सेल घटेको छ।”
२. भविष्यलाई आकार दिने ८ वटा मुख्य आधारहरू
१. आर्थिक वृद्धि र कर्पोरेट नाफा
नेपाल राष्ट्र बैंक ले २०८२/८३ मा ५.५% को आर्थिक वृद्धि प्रक्षेपण गरेको छ। पूर्वाधार, पर्यटन, जलविद्युत र आईटी क्षेत्र बढ्दैछन्।
कम्पनीहरूको नाफा पनि बढ्दो छ। बैंक, जलविद्युत, माइक्रोफाइनान्स, होटल को Q1 रिपोर्ट राम्रो आएको छ। कम्पनीको नाफा बढ्यो भने EPS बढ्छ, EPS बढ्यो भने बजार बढ्छ – यो सिधा समीकरण हो।
२. ब्याजदर र तरलता
२०७९ को महँगो ब्याजदर १५% बाट घटेर अहिले ७-९% मा आएको छ। ब्याज घट्दा पैसा बैंकबाट बजार मा आउँछ। तरलता सहज भएपछि मार्जिन लेण्डिङ पनि बढेको छ।
अर्थविद डा. विश्व पौडेल भन्छन्: “अर्को २ वर्ष ब्याजदर तल्लो रेन्ज मै रहन्छ। यो बजारको लागि सबैभन्दा ठूलो सपोर्ट हो।”
३. सरकारी नीति र नियामक सुधार
सेबोन र नेप्से ले पछिल्लो १ वर्षमा धेरै सुधार गरेका छन्:
• T+2 Settlement लागू
• सर्ट सेलिङ र बाइब्याक को कानुन अन्तिम चरणमा
• अनलाइन ट्रेडिङ सबै ब्रोकरमा
• डेरिभेटिभ्स – फ्युचर र अप्सन चाँडै आउँदै
• सूचीकृत कम्पनीको सुशासन मा कडाइ
४. नयाँ कम्पनीको प्रवेश र सेक्टर डाइभर्सिफिकेशन
अहिले २६०+ कम्पनी सूचीकृत छन्। आगामी ३ वर्षमा थप १०० कम्पनी आउने अनुमान।
आईटी, फिनटेक, इन्स्योरेन्स, होटल, फार्मा बाट ठूला IPO आउँदैछन्। सेक्टर बढ्दा जोखिम पनि डाइभर्सिफाइ हुन्छ।
५. विदेशी लगानी र FPI
२०८० को बजेट बाट विदेशी पोर्टफोलियो लगानीकर्ता FPI लाई बाटो खुलेको छ। भारत, चीन र खाडी का लगानीकर्ता नेपालको सस्तो भ्यालुएसन हेरेर आउँदैछन्। ५ वर्षमा ५० अर्ब FPI आउन सक्ने सेबोन को अनुमान छ।
६. डिजिटलाइजेसन र युवा पुस्ता
६५ लाख डिम्याट मध्ये ६०% लगानीकर्ता ४० वर्ष मुनिका छन्। उनीहरू मोबाइल एप बाटै ट्रेड गर्छन्। वित्तीय साक्षरता बढ्दैछ। युट्युब, टेलिग्राम बाट ज्ञान लिने पुस्ता दीर्घकालीन लगानी तिर लागेको छ।
७. जलविद्युत र हरित ऊर्जा
नेपालसँग ४२ हजार MW को सम्भावना। भारत र बंगलादेश मा बिजुली निर्यात बढ्दैछ। हाइड्रो कम्पनी को आम्दानी स्थिर छ। २०८५ सम्म१० हजार MW उत्पादन गर्ने लक्ष्यले हाइड्रो सेक्टर लाई बजारको इन्जिन बनाउनेछ।
८. पर्यटन र होटल सेक्टरको रिकभरी
कोभिडपछि पर्यटन रिकभर भएको छ। २०८१ मा १२ लाख पर्यटक आए। होटल कम्पनी को अकुपेन्सी ७०% नाघ्यो। नयाँ ५ स्टार होटल ले बजारमा नयाँ सेक्टर को रुपमा ठाउँ बनाउँदैछन्।
३. आगामी ५ वर्षको ३ वटा सम्भावित परिदृश्य
परिदृश्य १: सकारात्मक – नेप्से ५०+
आधार: राजनीतिक स्थिरता, ब्याजदर ६% तल, FPI प्रवेश, ठूला IPO
२०८७ सम्म नेप्से ४८०-५२०० पुग्न सक्छ। बजार पूँजीकरण ८० खर्ब। दैनिक कारोबार ३० अर्ब। बैंकिङ, हाइड्रो, आईटी ले नेतृत्व गर्छन्। यो भारतको २०१४-२०२४ जस्तो बुल रन हुन सक्छ।
परिदृश्य २: मध्यम – नेप्से ३५०-४०
आधार: सामान्य आर्थिक वृद्धि, उतार-चढाव सहित
बजार बिस्तारै बढ्छ। करेक्सन आउँछन् तर लङ टर्म ट्रेन्ड माथि। लगानीकर्ताले धैर्य गर्नुपर्ने हुन्छ। यो सबैभन्दा सम्भावित परिदृश्य हो।
परिदृश्य ३: नकारात्मक – नेप्से २०० तल
आधार: राजनीतिक अस्थिरता, बैंकिङ संकट, बाह्य झट्का
तरलता अभाव र नाफा नघटे मा बजार फेरि करेक्सन मा जान सक्छ। तर स्ट्रक्चरल रुपमा बजार फर्केर १८० तल जाने सम्भावना कम छ।
४. लगानीकर्ताका लागि ५ वटासुनौलोअवसर
१. जलविद्युत: दीर्घकालीन क्यास फ्लो भएको सेक्टर। सरकारी खरिद सम्झौता PPA भएका कम्पनी सेफ छन्।
२. बैंकिङ: NPL घट्दै छ। डिजिटल बैंकिङ ले लागत घटाउँदैछ। ठूला मर्जर पछि बलिया बैंक बन्ने।
३. इन्स्योरेन्स: बिमा प्रवेश दर २०% मात्र छ। सम्भावना विशाल। मर्जर पछि ठूला कम्पनी आउँदैछन्।
४. आईटी र फिनटेक: डिजिटल पेमेन्ट, सफ्टवेयर कम्पनी IPO मा आउँदैछन्। यो नयाँ ग्रोथ स्टोरी हो।
५. होटल र पर्यटन: सरकारको २० लाख पर्यटक को लक्ष्य। होटलको आम्दानी बढ्ने।
५. ५ वटा ठूला चुनौतीहरू
१. राजनीतिक अस्थिरता: नीति निरन्तर नहुँदा लगानीकर्ता डराउँछन्।
२. तरलता व्यवस्थापन: सरकारको पुँजीगत खर्च सुस्त भए बैंकमा पैसा थुप्रिन्छ। क्रेडिट ग्रोथ नभए बजारलाई धक्का लाग्छ।
३. सुशासन र पारदर्शिता: केही सूचीकृत कम्पनी मा प्रवर्द्धकले मनोमानी गरेको गुनासो। सेबोन ले कडाइ गर्नुपर्ने।
४. वित्तीय साक्षरता: पम्प एण्ड डम्प मा फस्ने लगानीकर्ता अझै छन्। हल्ला र ह्वाट्सएप टिप्स ले बजार बिगार्छ।
५. वैश्विक अर्थतन्त्र: भारतको बजार, अमेरिकी ब्याजदर, तेलको भाउ ले पनि नेपालको बजारलाई प्रभाव पार्छ।
६. विज्ञहरू के भन्छन्?
अर्थविद डा. चन्द्रमणि अधिकारी:
“नेपाली बजार भ्यालुएसनको हिसाबले सस्तो छ। P/E १५-१६ मा छ। भारतको २५ हेर्दा अपसाइड धेरै छ। तर सुशासन पहिलो सर्त हो।”
वरिष्ठ ब्रोकर राजु श्रेष्ठ:
“डेरिभेटिभ्स आएपछि बजार प्रोफेसनल हुन्छ। हेजिङ को सुविधा हुन्छ। विदेशी आउने अर्को बाटो खुल्छ।”
लगानीकर्ता संघका अध्यक्ष:
“सामान्य लगानीकर्तालाई शिक्षा चाहियो। लामो समय होल्ड गर्ने बानी बसाउनुपर्छ। ट्रेडर भएर होइन लगानीकर्ता भएर आउनुपर्छ।”
७. निष्कर्ष: भविष्य उज्यालो तर सावधानी जरुरी
नेपाली सेयर बजार बाल्यावस्थाबाट किशोरावस्था मा प्रवेश गर्दैछ। संरचना, नियम, प्रविधि सबै सुध्रिँदै छन्। आगामी ५ वर्ष मा बजार दोब्बर हुन सक्ने प्रबल सम्भावना छ।
तर छिटो धनी बन्ने सोचले होइन। अनुसन्धान गरेर, कम्पनी बुझेर, लामो समय को लागि लगानी गर्नेले मात्र राम्रो प्रतिफल पाउँछन्।
सरकार, नियामक, ब्रोकर र लगानीकर्ता सबैले जिम्मेवार भएर काम गरे नेप्से ५० सपना होइन। नेपालको आर्थिक विकासको ऐना को रुपमा बजारले ठूलो भूमिका खेल्नेछ।
बजार मा जोखिम हुन्छ। त्यसैले आफ्नो वित्तीय सल्लाहकार सँग सल्लाह गरेर मात्र निर्णय लिनु होला। लेखक: हेमन्त खबरको विशेष समाचार