असार २४, नेपाल ।
नेपालको सेयर बजारले फेरि एकपटक राजनीतिक समीकरणलाई प्रतिविम्बित गरेको छ। रास्वपाको नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन भएपनि बजारले सकारात्मक संकेत नदिएको बरु निरन्तर ओरालो लागेको तथ्य बुधबारको कारोबारले पुष्टि गरेको छ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्जका अनुसार आज बुधबार नेप्से परिसूचक ३०.०९ अंकले घटेर २ हजार ६ सय २१ दशमलव ५९ विन्दुमा झरेको छ। यो १.१३ प्रतिशतको गिरावट हो। बजार खुलेदेखि नै दबाबमा रहेको नेप्से दिनभर २६ सयको नजिकसम्म पुगेर अन्तिममा केही सुधार भएर बन्द भएको हो।
१. बजारको आजको अवस्था
आजको कारोबारलाई हेर्ने हो भने लगानीकर्तामा उत्साहको सट्टा निराशा नै देखियो। आज कूल ८४ लाख ६३ हजार १५ कित्ता सेयर किनबेच भएका छन्। जसबाट ४ अर्ब ८२ करोड ६० लाख ८४ हजार ८ सय २५ रुपैयाँ २८ पैसाको कारोबार भएको छ।
गत साता रास्वपा नेतृत्वको सरकार बन्ने हल्लासँगै केही दिन बजार उकालो लागेको थियो। “राजनीतिक स्थिरता आउँछ, नीतिगत सुधार हुन्छ” भन्ने अपेक्षाका साथ लगानीकर्ताले सेयर किनेका थिए। तर सरकार गठन भएर काम सुरु गरेसँगै बजारले फेरि गति गुमाएको छ।
चार्टले पनि त्यही कुरा देखाउँछ। बिहान ११:४५ सम्म २६४० माथि रहेको परिसूचक दिउँसो २:४५ बजेसम्म २६०० को तलसम्म झरेको थियो। अन्तिम १५ मिनेटमा मात्रै केही खरिदकर्ताको प्रवेशले बजारलाई २६२१ मा टेकेको छ।
२. किन पत्याएन बजारले सरकारलाई?
बजार र राजनीति छुट्टाछुट्टै भएपनि एकअर्काका परिपूरक हुन्। लगानीकर्ताले सरकारबाट ३ वटा कुरा अपेक्षा गर्छन् – नीतिगत स्पष्टता, आर्थिक अनुशासन र पुँजीबजार प्रतिको प्रतिबद्धता।
बजार विश्लेषक र लगानीकर्तासँगको कुराकानीबाट ४ वटा मुख्य कारण देखिएका छन् जसले गर्दा बजारले अहिलेको रास्वपा सरकारलाई तत्काल पत्याएको छैन।
पहिलो: मन्त्रिपरिषद् र मन्त्रालय बाँडफाँडमा ढिलाइ
सरकार बनेको एक हप्ता बितिसक्दा पनि अर्थ मन्त्रालय र सञ्चार मन्त्रालयको जिम्मेवारी टुंगो लागेको छैन। बजारलाई मार्गदर्शन गर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण मन्त्रालय नै अलपत्र परेपछि नीति आउँछ कि आउँदैन भन्ने अन्यौल बढेको छ।
दोस्रो: बैंकिङ क्षेत्रको चाप
आज बैंकिङ समूहकै सूचक सबैभन्दा धेरै घटेको छ। ब्याजदर अझै उच्च छ। बैंकहरूले कर्जा विस्तार गर्न सकेका छैनन्। नयाँ सरकारले मौद्रिक नीति र ब्याजदरमा के गर्छ भन्ने स्पष्टता नआउँदा बैंकिङ सेयर होल्ड गर्नेहरू नै बिक्रीमा उत्रिएका छन्।
तेस्रो: पुँजीबजारप्रतिको दृष्टिकोण अस्पष्ट
रास्वपाले चुनावका बेला “सेयर बजारलाई उद्योगसरह मान्यता दिन्छौँ, लगानीमैत्री कानुन बनाउँछौँ” भनेको थियो। तर सरकारमा गएपछि अर्थमन्त्री र प्रधानमन्त्री दुवैले पुँजीबजारको बारेमा एक शब्द पनि बोलेका छैनन्। लगानीकर्ताले बोली मात्र होइन, काम खोजेका छन्।
चौथो: नाफा बुकिङ र विदेशी लगानीको पर्खाइ
गत महिना बजार २७ सय माथि पुग्दा धेरैले नाफा बुकिङ गरेका थिए। त्यो रकम अझै बजारमा फर्किएको छैन। अर्कोतर्फ विदेशी लगानीकर्ताले पनि नयाँ सरकारको १० दिनको कार्ययोजना हेरेर मात्रै प्रवेश गर्ने रणनीति बनाएका छन्।
३. लगानीकर्ताको मनोविज्ञान
काठमाडौंका लगानीकर्ता राजेश श्रेष्ठ भन्नुहुन्छ, “सरकार कसको बन्यो भन्दा पनि सरकारले के गर्छ भन्ने हो। हामीले घोषणापत्र सुनेका छौँ। अब कार्यान्वयन हेर्न चाहन्छौँ। अहिलेसम्म ठोस काम केही देखिएको छैन।”
पोखराका अर्का लगानीकर्ता सीता गुरुङ भन्नुहुन्छ, “रास्वपा नयाँ पार्टी हो। आशा धेरै छ। तर आशाले पेट पालिँदैन। बैंकको ब्याज १४% छ। त्यो पैसा झिकेर सेयरमा हाल्दा जोखिम धेरै छ। त्यसैले पर्ख र हेरको अवस्थामा छौँ।”
यो मनोविज्ञान नै आजको कारोबारमा देखिएको छ। खरिदकर्ता कम, बिक्रीकर्ता धेरै।
४. ऐतिहासिक तुलना
यो पहिलो पटक होइन कि नयाँ सरकार बनेपछि बजारले तुरुन्तै साथ दिएन। २०७४ मा वाम गठबन्धनको सरकार बन्दा पनि पहिलो १ महिना बजार ओरालो लागेको थियो। २०७८ मा गठबन्धन सरकार बन्दा पनि यस्तै भएको थियो।
बजारलाई सरकारको नाम भन्दा पनि सरकारको कामले प्रभाव पार्छ। नीति, नियमन र कार्यान्वयन बलियो भएपछि मात्रै बजारले लामो र्याली समात्छ।
५. अबको बाटो के हो?
विश्लेषकहरूका अनुसार अब रास्वपा सरकारले तत्काल ३ काम गर्नुपर्छ।
१. अर्थमन्त्रीको नियुक्ति र स्पष्ट नीति: बजेटको अर्धवार्षिक समीक्षा नजिक छ। त्योभन्दा अगाडि नै अर्थमन्त्रीले पुँजीबजारका लागि छुट्टै प्याकेज ल्याउनुपर्छ।
२. ब्याजदर र तरलतामा हस्तक्षेप: नेपाल राष्ट्र बैंकसँग समन्वय गरेर बैंकिङ तरलता सहज बनाउनुपर्छ।
३. सेयर बजारलाई उद्योगको मान्यता: कर, नियमन र संस्थागत लगानीको बाटो खोल्नुपर्छ।
यदि यी काम १ महिनाभित्र भएनन् भने बजारले अझै तलको यात्रा गर्न सक्छ। २६०० को मनोवैज्ञानिक विन्दु टुट्यो भने २५० सम्म जान सक्ने प्राविधिक विश्लेषकहरूको अनुमान छ।
६. निष्कर्ष
सारांशमा भन्दा, नेपालको सेयर बजारले रास्वपा सरकारलाई अस्वीकार गरेको होइन। बरु “प्रमाण देखाऊ” भनिरहेको छ। घोषणाले होइन, कार्यान्वयनले मात्रै लगानीकर्ताको विश्वास जित्न सकिन्छ।
आजको ३० अंकको गिरावट ठुलो होइन। तर यसले दिएको सन्देश ठुलो छ – राजनीति स्थिर भएर मात्र पुग्दैन, आर्थिक नीति पनि स्थिर र लगानीमैत्री हुनुपर्छ।
सरकारले यो सन्देशलाई कति चाँडो बुझ्छ र काम गर्छ, त्यही अनुसार बजारको भविष्य तय हुनेछ।
