असार २२ नेपाल । नेपाली बजारमा उपभोक्ताका दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा निरन्तर वृद्धि देखिएको छ। पछिल्लो एक महिनाको अवधिमा चामल, दाल, तेल, तरकारी, मासु र इन्धन सबैको मूल्य बढेसँगै सर्वसाधारणको घरखर्चको भार बढेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंक र तथ्यांक विभागले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांक अनुसार उपभोक्ता मूल्य सूचकांकमा वार्षिक आधारमा ४ प्रतिशतभन्दा बढीले वृद्धि भएको छ। खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहमा यो वृद्धि झनै उच्च छ।
बजारमा कुन सामानको मूल्य कति बढ्यो ?
खाद्यान्न समूह:
पछिल्लो महिनामा मोटा चामलको औसत मूल्य प्रतिकिलो ५ देखि ८ रुपैयाँले बढेको छ। दाल तर्फ मसुरो, चना र राजमाको मूल्यमा १० देखि २० रुपैयाँसम्म वृद्धि देखिएको छ। खाने तेलको मूल्य लिटरमा २० देखि २५ रुपैयाँसम्म बढेको छ। चिनी र पिठोको मूल्यमा पनि सामान्य वृद्धि भएको छ।
वृद्धि हुनुको मुख्य कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा खाद्यान्नको मूल्य बढ्नु, डलरको भाउमा वृद्धि हुनु र ढुवानी खर्च बढ्नु रहेको थोक बजारको तथ्यांकले देखाउँछ।
तरकारी तथा फलफूल:
मौसमी तरकारीको मूल्यमा २० देखि ३५ प्रतिशतसम्म वृद्धि भएको छ। आलु, प्याज, टमाटर, काउली र बन्दाको मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। हरियो सागसब्जीको मूल्य पनि गत महिनाको तुलनामा दोब्बरसम्म पुगेको छ। उत्पादनमा कमी र प्रतिकूल मौसमलाई यसको मुख्य कारण मानिएको छ।
मासुजन्य तथा दुग्ध:
खसीको मासुको औसत मूल्य प्रतिकिलो १२०० रुपैयाँ नाघेको छ। बोइलर कुखुराको मूल्य प्रतिकिलो ४० रुपैयाँ र लोकल कुखुराको मूल्य ७० रुपैयाँ पुगेको छ। दूधको मूल्य लिटरमा ८ देखि १० रुपैयाँले बढेको छ। दही, घिउ र अन्य दुग्ध पदार्थको मूल्यमा पनि वृद्धि छ।
इन्धन तथा अन्य:
पछिल्लो समय पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा भएको समायोजनको प्रत्यक्ष असर ढुवानीमा परेको छ। यसले गर्दा सबै वस्तुको मूल्यमा अप्रत्यक्ष प्रभाव परेको छ। १४.२ केजीको घरेलु ग्यास सिलिन्डरको मूल्य पनि १८० रुपैयाँको हाराहारीमा पुगेको छ।
महँगी बढ्नुका मुख्य कारणहरू
1. अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव: विश्व बजारमा खाद्यान्न र कच्चा तेलको मूल्य बढ्दा आयातित वस्तु महँगो भएको छ। नेपालले ठुलो परिमाणमा खाद्यान्न र पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्छ।
2. मुद्रा विनिमय: विदेशी मुद्राको तुलनामा नेपाली रुपैयाँ कमजोर हुँदा आयात लागत बढेको छ।
3. आन्तरिक उत्पादन: आन्तरिक कृषि उत्पादनले माग धान्न नसक्दा आयातमा निर्भरता बढेको छ। समयमा मल, बीउ र सिँचाइको अभावले उत्पादनमा कमी आएको छ।
4. ढुवानी र भण्डारण: इन्धनको मूल्य वृद्धिले ढुवानी खर्च बढाएको छ। तरकारी र फलफूलको लागि पर्याप्त शीत भण्डार नहुँदा मूल्य अस्थिर हुने गरेको छ।
5. मध्यस्थकर्ता: उत्पादकदेखि उपभोक्तासम्म पुग्दा धेरै मध्यस्थकर्ता हुने हुँदा अन्तिम मूल्य बढ्ने गरेको छ।
उपभोक्तामा परेको असर
मूल्य वृद्धिको सबैभन्दा धेरै मार निश्चित आय भएका परिवार र न्यून आय भएका वर्गमा परेको छ। घरखर्चको ठुलो हिस्सा खाद्यान्नमा जाने भएकाले थोरै मूल्य वृद्धि हुँदा पनि बजेटमा ठुलो असर पर्छ।
उपभोक्ताको क्रयशक्ति घट्दा पौष्टिक आहारमा पनि असर परेको छ। फलफूल, दुध र मासु जस्ता वस्तुको खपत घटेको बजारको तथ्यांकले देखाउँछ।
सरकार र नियमनकारी निकायको भूमिका
महँगी नियन्त्रणका लागि सम्बन्धित निकायले बजार अनुगमनलाई तीव्र बनाएको छ। सहुलियत पसलमार्फत केही अत्यावश्यक वस्तु सस्तो दरमा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ। कालोबजारी र कृत्रिम अभाव गर्ने विरुद्धमा कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ।
तर सरोकारवालाहरूले अनुगमनलाई अझै प्रभावकारी बनाउन, भण्डारणको व्यवस्था गर्न र स्थानीय उत्पादन बढाउनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।
आगामी दिनको अनुमान
चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा बजारमा माग बढ्ने भएकाले मूल्य थप बढ्ने सम्भावना रहेको छ। विशेष गरी फलफूल, मासु र उपहारका सामानमा मूल्य वृद्धि हुन सक्छ।
अर्थविद्हरूका अनुसार दीर्घकालमा महँगी नियन्त्रण गर्न कृषि उत्पादन बढाउनु, आयात प्रतिस्थापन गर्नु र आपूर्ति श्रृंखला व्यवस्थित गर्नु नै मुख्य उपाय हुन्।
निष्कर्ष
आज सेयर बजार परिसूचक २६.२९ अंकले घटेर २६२७.१ बिन्दुमा बन्द भएको छ। एकातिर पुँजी बजार ओरालो लागेको छ भने अर्कोतिर वस्तु बजारमा महँगी उकालो लागेको छ। यसले सर्वसाधारणको आर्थिक अवस्थामा दोहोरो चाप परेको छ।
महँगी नियन्त्रण अहिलेको तत्कालीन र दीर्घकालीन दुवै चुनौती हो। यसका लागि सरकार, निजी क्षेत्र र उपभोक्ता सबैको साझा प्रयास आवश्यक छ। हेमन्त खबर
